Wpisy z tagiem: Stal Mielec

czwartek, 26 grudnia 2013
O sporcie w Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie

Częstochowa, jak dla mnie – przyjezdnego, robi raczej przygnębiające wrażenie. Największą atrakcją turystyczną, a jednocześnie wizytówką miasta jest bazylika i klasztor na Jasnej Górze z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Przeciętny turysta zwróci jeszcze uwagę na filharmonię, teatr, kilka kin i kilka muzeów, a wśród nich trzy należące Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego – Muzeum Górnictwa Rud Żelaza, Muzeum Historii Kolei i Muzeum Produkcji Zapałek, któremu zamierzam poświęcić ten wpis.

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(1)

Jasna Góra w Częstochowie.

Jeśli chodzi o wymiar sportowy Częstochowy to też nie jest z nim najlepiej. Przez lata wizytówką klubu była siatkarska męska sekcja AZS, która w latach dziewięćdziesiątych minionego stulecia dominowała w Polsce. Akademicy zdobyli sześć tytułów mistrza Polski, 6 srebrnych i 4 brązowe medale mistrzostw Polski, 2 Puchary Polski, 7 finałów Pucharu Polski, Superpuchar Polski, Challenge Cup (2012) i 3. miejsce w Top Teams Cup (2002). Przeprowadzka z hali w sportowo-widowiskowej „Polonia” (opis meczu ligowego Częstochowa – Resovia rozegranego w 2010 r. w tej hali znajduje się tutaj) do nowej hali na Zawodziu jesienią 2012 r. zbiegła się z fatalną postawą klubu (o nowej hali pisałem przy okazji tegorocznego finału Pucharu Polski siatkarzy – opisując mecze półfinałowe i podsumowując organizację Pucharu Polski). Hala została wybudowana tuż obok stadionu żużlowego Arena Częstochowa, na którym występuje miejscowy Włókniarz (o stadionie pisałem w kontekście lipcowego półfinału Drużynowego Pucharu Świata – tutaj i tutaj). „Lwy” wywalczyły w Drużynowych Mistrzostwach Polski – 4 złote, 3 srebrne i 5 brązowych medali, a do tego Klubowy Puchar Europy (2004). W mieście działa jeszcze klub piłkarski Raków Częstochowa, do którego największych sukcesów nalezą finał Pucharu Polski w 1967 r. i występy w ekstraklasie, a w tym 8. miejsce w sezonie 1995/1996, ale to stare dzieje, bo obecnie klub występuje w II lidze.

Jaki jest więc związek między zapałkami a sportem w polskim „świętym mieście”?

Historia zapałek i częstochowskiej fabryki

Pierwsze zapałki zostały wynalezione w Chinach w 508 r., a pierwsze europejskie zapałki wyprodukowano w Paryżu w 1805 r. Fabrykę zapałek w Częstochowie założono niecałe 80 lat później, a dokładniej w 1881 r. Dokonali tego niemieccy przemysłowcy – Julian Huch i Karol von Gehlig. Produkcję zapałek rozpoczęto w 1882 r. W 1912 r. nowym właścicielem fabryki zostało Towarzystwo Akcyjne W.A. Łapszyn z Petersburga z Zarządem na Królestwo Polskie w Warszawie. Warto bowiem przypomnieć, że tereny dzisiejszej Polski znajdowały się pod zaborami. W 1913 r. pożar strawił większość drewnianych budynków, ale już w następnym roku odbudowano i zmodernizowano fabrykę. W tym samym roku nakręcono film „Pożar zapałczarni”, który stanowi jeden z najstarszych zabytków polskiej kinematografii.

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(2)

W latach 1922-1923 powstało Polskie Towarzystwo Przemysłu Zapałczanego S.A., które wykupiło Fabrykę Zapałek w Częstochowie. W 1925 r. Minister Skarbu Władysław Grabski ustanowił monopol na sprzedaż zapałek. W 1930 r. kolejny pożar uszkodził część maszyn i zabudowań. W tym samym roku zakład odbudowano i zmodernizowano wyposażając go w maszyny firmy „Durlach”, które funkcjonują do dnia dzisiejszego! W trakcie drugiej wojny światowej fabryka była pod zarządem niemieckim, a po wojnie została upaństwowiona aż do 1997 r., gdy przekształcono ją w spółkę akcyjną z udziałami pracowników. W 2002 r. powstało Muzeum Produkcji Zapałek, którego częścią jest fabryka. „Muzeum przez kilka lat utrzymywało się ze środków działającej do 2010 r. fabryki, która zaprzestała działalność po wpisaniu jej do rejestru zabytków. Niestety, kolejny pożar, a zwłaszcza koszty związane z usuwaniem jego skutków i doprowadzenia maszyn do sprawności technicznej, spowodowały m.in. zaległości podatkowe, z którymi muzeum ma kłopot do dziś.” (cyt. za onet.pl).

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(3)

Częstochowskie Zakłady Zapałczane podzieliły los innych polskich potentatów zapałczanych – Sianowa (działalność w latach 1845 – 2007) i Bystrzycy Kłodzkiej (1897 – 2007). Działalność na skalę produkcyjną prowadzi (chyba tylko) fabryka w Czechowicach-Dziedzicach założone w 1919 r. Poza tym funkcjonuje mnóstwo małych producentów zajmujących się produkcją zapałek reklamowanych, do kominka, do grilla, jak np. Wołoszyn w Warszawie (od 1994), Euromatch w Bystrzycy Kłodzkiej (od 1995), B.L. Match Zapałki w Koszalinie (od 1996).

Zwiedzanie muzeum

Muzeum (jak już było wspomniane we wstępie) należy do Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego. Jest jedynym czynnym muzeum zapałek w Europie oraz najstarszą fabryką zapałek w Polsce.

Warto zauważyć, że jest to muzeum nie zapałek, tylko produkcji zapałek, co oznacza, że ukazuje cały cykl produkcji zapałek, wykorzystującym linię technologiczną z lat trzydziestych XX wieku, kiedy w ciągu godziny produkowano ponad 5 mln zapałek! Wprawdzie maszyny nie są włączane w trakcie zwiedzania, ale i tak robią wrażenie. Tym bardziej, że technologia produkcji nie zmieniła się w praktyce od 1913 r. do dnia dzisiejszego.

Zwiedzanie uzupełniają dwie sale. W jeden oprócz dokumentów związanych z przemysłem zapałczanym znajduje się stała wystawa „Rzeźb z jednej zapałki” Anatola Karonia. Dodatkowo, w tej sali, a także w drugiej umieszczono kolekcję zapałczanych pudełek i etykiet. Całość dopełnia projekcja dwóch filmów – wspomniany już „Pożar zapałczarni” i film prezentujący działanie fabryki.

Sportowe etykiety

W połowie XIX wieku zapałki zaczęto umieszczać w pudełkach z wysuwaną szufladką. Początkowo na powierzchni pudełka znajdowały się etykiety z informacją o producencie, a później również z innymi treściami, co dało początek filumenistyce. „Filumenistyka (gr. philéō = lubię + łac. lumen = światło, ozdoba) to dziedzina nauki i pasji hobbystycznej, która zajmuje się zbiorami etykiet zapałczanych oraz historią niecenia i użytkowania ognia.” (cyt. za pl.wikipedia.org). W 1964 r. założono jedyne w Polsce i jedne z niewielu w Europie Muzeum Filumenistyczne w Bystrzycy Kłodzkiej.

Wśród licznych etykiet i pudełek można natknąć się w Muzeum na etykiety i pudełka nie tylko z elementami sportowymi, ale ewidentnie związane z klubami czy igrzyskami olimpijskimi. Wśród pudełek zauważyć można pudełka sprzed kilkudziesięciu lat z etykietami Stali Mielec, Legii Warszawa i AC Milan.

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(4)

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(5)

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(6)

Dodatkowo, na tablicy z etykietami oprócz herbu Legii są jeszcze herby Górnika Zabrze i Ruchu Chorzów.

2013.07.13_Muzeum_Produkcji_Zapałek_(6)

Przeglądając zdjęcia dostępne w Internecie na prywatnych stronach można znaleźć historyczne etykiety nawiązujące do Wyścigu Pokoju, Totalizatora Sportowego, Igrzysk Olimpijskich, czy znanego hasła „Sport to zdrowie”. W samym muzeum można doszukać się znacznie więcej, a w sklepiku z suwenirami można nawet kupić zapałki z etykietami z Mistrzostw Świata w piłce nożne, które w 1994 r. zostały rozegrane w USA (World Cup 1994).

Czasy się zmieniają, a zapałki pozostają reliktem przeszłości, tak samo jak muzeum, które za kilkadziesiąt lat może zostać zastąpione muzeum zapalniczek.

 

Zdjęcia zostały wykonane w dniu 13 lipca 2013 r. 

 

Źródła: własne, zapalki.pl, zabytkitechniki.pl, filumenistyka.lbl.pl, filumenistyka.ovh.org, muzeum.filumenista.pl, onet.pl, pl.wikipedia.org, woloszyn.com.pl, matches.com.pl, euromatch.com, zapalki.com, onet.pl, 90minut.pl.

| < Październik 2017 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          
Tagi